De bouw

Nieuwe vondsten en technieken

Afsluitdijk gefotografeerd in de richting van Wieringen
Afsluitdijk
Omdat er nog nooit een dam zoals de Afsluitdijk gebouwd was, kon er bij de aanleg niet teruggevallen worden op ervaring. De aanleg van de Afsluitdijk ging dan ook gepaard met de ontdekking van enkele nieuwe vondsten en technieken. Vlak na het begin van de bouw van de dam in het Amsteldiep in 1920, kwam de Rijks Geologische Dienst met een nieuwe vondst: keileem. Keileem is een hard en taai materiaal dat tijdens de op één na laatste ijstijd uit Scandinavië is aangevoerd. Door de stenen van enkele decimeters groot, blijft keileem op zijn plaats bij stroomsnelheden tot 4 meter per seconde en zou dus zeer geschikt zijn voor de Zuiderzeewerken. Het keileem werd van de bodem van de zee gehaald door middel van de baggermolen: in die tijd een nieuwe techniek.

De aanleg

Als eerste onderdeel van de Zuiderzeewerken werd een keilemen dam van 2,5 kilometer lang gelegd in het Amsteldiep. Op deze manier werd het eiland Wieringen met het vaste land verbonden. Er werd een ringdijk om de Wieringermeer gelegd, en door middel van gemalen bij Medemblik en den Oever werd de polder leeggepompt. In 1930 viel de polder droog.

Ondertussen was in 1927 begonnen met de Afsluitdijk. Om de bodem van de twee toekomstige sluitgaten te versterken, werden rijshouten matten met stortstenen gebruikt. De dijk werd vervolgens verder opgebouwd met keileem, zand en stenen. In maart 1931 kregen de bouwers een grote tegenslag: duikers hadden ontdekt dat het rijshout van de zinkstukken op veel plaatsen vol zat met paalworm: een beestje dat hout van binnenuit uitholt. Bovendien bleek het gegalvaniseerd staaldraad dat de zinkstukken bij elkaar moest houden, door het zeewater al sterk aangetast te zijn. Om te voorkomen dat de hele dam wegspoelde, moest er heel snel een nieuw materiaal komen. De keuze viel op bariet, een steensoort die uit Duitsland moest komen. Door het gebruik van bariet kon op het laatste moment voorkomen worden dat de hele dam weg zou spoelen.