Watervervuiling

Zonder water geen leven

De besmetting van stromen, meren, ondergronds water, baaien of oceanen door stoffen die schadelijk zijn voor levende wezens wordt watervervuiling genoemd. Watervervuiling is een ernstige zaak, omdat water een noodzakelijke voorwaarde voor leven op aarde is. Zonder water geen leven. Alle organismen bevatten water, sommigen leven in water, sommigen drinken water. Dieren en planten nemen echter net met elk soort water genoegen. Het water moet wel een bepaalde kwaliteit hebben. Als water giftige stoffen of gevaarlijke micro-organismen bevat, kunnen planten en dieren ziek worden of sterven. Als de watervervuiling erg groot is, kunnen zelfs grote aantallen vissen, vogels en andere dieren doodgaan. Voor mensen is de aanblik van vervuilde rivieren, meren en baaien ook geen prettige aanblik. Vissen en schelpdieren uit verontreinigd water kunnen onveilig zijn om te eten.

Soorten vervuiling

Er zijn een zevenaantal belangrijke typen watervervuiling. De vervuilers zijn:
1.     petroleumproducten;
2.     pesticiden en herbiciden;
3.     zware metalen;
4.     gevaarlijk afval;
5.     een overschot aan organische materiaal;
6.     sedimenten;
7.     besmettelijke organismen.

Olie en chemicaliën die onder andere worden gebruikt voor brandstof, smeer en de fabricage van plastics kunnen in het water komen door de lozing van schepen en tankers, en het lekken uit pijplijnen en ondergrondse opslagtanks. Olie kan ook gevaarlijke polychloorbifenyls (PCB’s) bevatten, zeer giftige en zeer moeilijk afbreekbare chemische verbindingen. Olie in de veren van vogels of de vacht van dieren betekent voor hen vaak de dood. Een olieramp in de buurt van een kust is dan ook vaak een catastrofe voor natuur en milieu.

Pesticiden en herbiciden, de chemicaliën die worden gebruikt om onkruid en ongedierte te bestrijden, kunnen door regenwater worden meegevoerd, met name als er teveel bestrijdingsmiddel is gebruikt. Sommige van die chemicaliën worden niet afgebroken en blijven lange tijd gevaarlijk. Als dieren planten eten die bespoten zijn met niet-afbreekbare chemicaliën, dan kunnen die stoffen in het weefsel of de organen van die dieren worden opgenomen. Als andere dieren deze besmette dieren eten, dan komen de chemicaliën hoger in de voedselketen terecht. Hoe hoger in de voedselketen, hoe hoger de vervuilingsconcentratie.
Uit een studie naar de aanwezigheid van gevaarlijke stof DDT in zeearenden, bleek dat er 10 tot 50 keer zoveel DDT in zeearenden zat dan in de vis die zij aten, en dat de plankton die door de vis gegeten werd 600 keer zoveel DDT als de vis bevatte. Het zeewater tenslotte bevatte 10 miljoen keer minder DDT dan het plankton. Dieren die aan de top van de voedselketen staan kunnen lijden aan kankers en voortplantingsproblemen en kunnen zelfs de dood vinden. Als mensen besmette vis eten, kan ook hun gezondheid in gevaar komen. Behalve via besmet voedsel, komt de mens ook in aanraking met pesticiden door middel van besmet drinkwater. Meer dan 14 miljoen Amerikanen drinken water dat besmet is met pesticiden. Nitraten, vaak afkomstig van kunstmest, kunnen zelfs tot een dodelijke vorm van bloedarmoede bij kinderen leiden.

Zware metalen, zoals koper, lood, kwik en selenium, kunnen op meerdere manier in water terecht komen. Veelvoorkomende bronnen zijn de industrie, uitlaatgassen van auto’s, mijnen en zelfs natuurlijk vuil. Net als bij pesticiden neemt de concentratie van zware metalen toe naarmate je hoger in de voedselketen komt. Bij zware metalen kan dat al snel tot ongewenste effecten leiden. Het cadmium in kunstmest dat gemaakt is van rioolspecie kan worden geabsorbeerd door gewassen. Als deze gewassen vervolgens door mensen in voldoende mate worden gegeten, dan kan het cadmium diarree veroorzaken, en op de lange termijn lever- en nierkanker.

Gevaarlijk afval is chemische afval dat toxisch, reactief, corrosief of ontvlambaar is. Als deze stoffen onzorgvuldig worden behandeld, dan kunnen ze watervoorraden vervuilen. In 1969 was de rivier de Cuyahoga in Cleveland (Ohio, VS) zo vervuild dat hijvlam vatte. PCB’s, een klasse van chemicaliën die ooit algemeen gebruikt werden in elektrische apparaten, kunnen in het milieu terecht komen door olielekken.

Kunstmest en andere voedingsstoffen kunnen gebruikt worden om planten sneller te laten groeien. Als er een overmaat aan kunstmest wordt gebruikt, wordt het vaak via het grondwater weggespoeld. De voedingstoffen bevorderen in eerste instantie de groei van planten en algen in het water. Als die planten en algen vervolgens sterven en naar de bodem afdalen, worden ze door micro-organismen verteerd. In het verteringsproces gebruiken micro-organismen zuurstof, dat aan het water wordt onttrokken. Het zuurstofgehalte in het water kan tot zo’n gevaarlijk niveau dalen, dat dieren die van het water afhankelijk zijn, kunnen sterven. Het proces van een afnemende zuurstofgehalte wordt 'eutrofiering' genoemd.

Gronddeeltjes die in grote getallen aanwezig zijn in beddingen, meren of oceanen kunnen ook vervuilend werken. Door gronderosie kan de hoeveelheid voedingsstoffen in het water erg hoog worden. Gronderosie treedt bijvoorbeeld op als water grond wegspoelt op vlaktes waar de grond eerst met bomen vastgehouden werd. De sedimenten die meegespoeld worden kunnen ook de grindlaag aan de kanten van de rivier bedekken. Dat kan slecht uitpakken voor veel vissoorten, zoals zalm en forel, die hun eitjes in die grind leggen.

Een studie van het Amerikaanse Centrum voor Controle en Preventie van Ziekten (CDC) schatte meer dan 10 jaar geleden dat elk jaar ongeveer 900.000 Amerikanen ziek worden van organismen in het drinkwater. Volgens die schatting, overlijdt 1 op de duizend van die zieken. Veel ziekteverwekkende organismen die in slechts in kleine aantallen in de natuur voorkomen, worden als verontreinigend beschouwd als ze zich in drinkwater bevinden. Parasieten als Giardia lamblia en Cryptosporidium parvum komen af en toe voor in stedelijke watervoorraden. In 1993 veroorzaakte een uitbreek van de Cryptosporidium in de watervoorziening van Milwaukee (Wisconsin, VS) 400.000 zieken en meer dan 100 doden.